Tırnak İşaretinin Doğru Kullanımı

George Orwell'ın 2013'te 35. baskısını yapan ''Hayvan Çiftliği''

CAN Yayınları tarafından basılmış herhangi bir kitap gerekliydi bugün bana. Orta odadaki küçük kitaplıkta beyaz kartona kırmızı kalpli baskısıyla hemen göze çarpan ince bir kitap olan 152 sayfalık ''Hayvan Çiftliği'' geldi aklıma. İşimi görecekti. 1981'de kurulan ve kısa sürede ülkemizin en saygın yayınevlerinden biri haline gelen CAN, geçen yıllar içinde modern, klasik ve çağdaş edebiyatın önde gelen kaliteli yayınevlerinden biri olarak yoluna devam ediyor.

Gerek çeviri kitaplarda gerek çatısı altında yer alan ve güzel Türkçemizin kullanıldığı Türk Edebiyatının önde gelen, en yetenekli kalemlerinin yazdığı kitaplarda yetkin ve deneyimli editörlerle çalışan CAN Yayınevi benim de favorim.

Bu konuyla ilgili uzun zamandır arkadaşlar arası bir tartışma içine giriyor, fakat bir türlü tam birliktelik sağlayamıyordum. O nedenle ''tırnak işareti'' kullanımıyla ilgili bu sorunu bloga taşımaya karar verdim. 

Çok şükür ki 45 yıldır yayın hayatında olan Can Yayınevi tam da benim bildiğim/öğrendiğim şekilde kullanıyordu tırnak işaretini. Hem de basılmış olan tüm kitaplarında. Sağdaki görseli tıklayıp inceleyin lütfen.

Şimdi, öncelikle tırnak işaretinin ne zaman ve ne şekilde kullanıldığını hatırlayalım:

✔ Bir yazının içinde başka bir kişiden ya da yazıdan olduğu gibi alıntıladığımız kelime veya kelime gruplarının bir başına bir de sonuna gelecek şekilde (2'li olarak) kullandığımız noktalama işaretine tırnak işareti ( “ ” ) denir. 

✔ Tırnak içinde yazılan bu cümlenin içinde yeniden tırnak içine alınması gereken bir cümle olduğunda ise tek tırnak işareti ( ‘ ’ ) içinde yazılır. 

SORU

Tırnak içindeki alıntının sonundaki işaret (nokta, soru ya da ünlem işareti vb.) tırnak içinde aynen kalır mı?

CEVAP

Tırnak içindeki alıntı cümlenin sonu soru ya da ünlem işareti ile bitiyorsa aynen kalır.

Alıntı cümle nokta ile bitiyorsa da aynen kalır. Ancak, asıl cümle tırnak işareti bitiminde devam ediyorsa alıntı cümle sonundaki nokta, virgüle dönüşür. Bunun nedeni asıl cümlenin henüz tam olarak bitmemiş oluşudur. 

Çünkü cümlenin bittiğini gösteren nokta işareti tam nefes yeridir. Virgül ise cümle içi kullanımlarda yarım nefes yeri olarak belirtilir. Okuma esnasında alıntı bitimindeki virgülü yarım nefes yeri olarak alıp asıl cümleye devam etmek, olası anlam kaymalarını önleyip akıcı bir okuma sağlama açısından önemlidir.

Görüşmek üzere...