2016/09/26

Kış Hazırlıkları Geleneği

Tarihçesi yüzyıllar öncesine dayanan Anadolu yemek kültürümüzün en önemli özelliklerinden biri kış için hazırlıklar yapmak, değişik yöntemlerle gıda depolamak olsa gerek...

Farklı yörelere göre şekil alan ve nesilden nesile aktarılan bu geleneğin öncelikli amacı; kış geldiğinde bulunmayan sebze ya da meyveleri aylarca bozulmayacak forma sokarak sofraları şenlendirmekmiş tabii. Leziz yemekler için domates, biber salçaları yapmak, mis kokulu meyvelerle reçeller kaynatmak, rengârenk turşular kurmak başı çekmiş.
Bütün kış şifa niyetine içilsin diye tarhanalar, tuzlanıp küplere basılmış peynirler, imece usulü kesilmiş makarnalar, bağlardaki son üzümlerle kaynatılmış pekmezler yapılmış.

Daha neler neler... Anneannem anlatırdı. Eskiden evlerin alt katında kış için hazırlanan tüm gıdaların muhafaza edildiği kilerler ya da ambarlar varmış. Evin hanımının bir ayağı adeta küçük bir bakkal dükkanına benzeyen o kilerde olurmuş. Bir kenarda patates, soğan ve un çuvalları, öte tarafta kuru fasulye, nohut, mercimek torbaları, ipe dizilip duvarlara çivilenmiş dolmalık patlıcan, biber ve bamya kuruları, tarhana keseleri, hemen yanında turşu küpleri, reçeller, pekmezler, kimi zaman kurutulup üst üste dizilmiş yufkalar, cevizli sucuklar, pestiller, incir, üzüm gibi kuru yemişler... Kilerler bolluk ve bereketin simgesi olduğu kadar, kışı rahatça geçirecek olmanın güvencesi, bir mutluluk vesilesi imiş.

Çağımızda kent insanının yaşam koşulları gereği bu tür hazırlıklar için ne zamanı ne de enerjisi var, öyle değil mi?
Bu bağlamda teknoloji, özellikle derin dondurucular ve hazır gıdalar yardıma yetişiyor yetişmesine de, nereye kadar? Aynı tadı ve keyfi yakalayamadığımız gibi, tamamiyle katkısız olmaları ne kadar mümkün? En kötüsü de böylesi güzel ve önemli bir geleneğin yok olmaya yüz tutması...

O nedenle ben her sene bu geleneği ucundan kıyısından da olsa sürdürmeye çalışırım. Mutlaka birkaç çeşit reçel yaparım örneğin. Konserve sos, konserve domates-biber salçası ona keza. Öyle onlarca kavanoz değil tabii. Bu iş için en yoğun insanın bile mazereti olmaması, evde bulunsun diye az miktar da olsa yapıp bir kenara koyması, fazla yorulmadan hafta sonu birkaç saatini ayırması gerek diye düşünüyorum...
Buram buram çocukluğunuz kokan, ev yapımı, mis gibi bir tarhana düşleyin mesela. Daha ötesi var mı?

Olmazsa olmazım demek olan tarhana için bu yıl birazcık geç kaldım; ama yetişti yine de. Mayalanan hamuru serme aşamasında merdane kullanıp incecik açma fikri çabuk kuruması için çare oldu. Bu benim için bariz bir mutluluk vesilesi.

Tatlı bir telaş ile diğer kış hazırlıklarını yapmak için de artık son demler. İçinde bulunduğumuz şu günler bağ bozumu vakti aynı zamanda. Pazarlarda köylülerin tezgâhlarında satılanlar bahçelerden toplanan son yaz sebzeleri. Ve ben bahçeli bir evde büyümenin etkisiyle, örneğin domatesin bu günlerde lezzetinin zirvesinde olduğunu iyi bilenlerdenim.


Gelin, kaybolmaya yüz tutmuş geleneğimizi canlı tutalım. İmkânlarımız elverdiğince kış hazırlıklarımızı
evde kendimiz yapalım. Anneannelerimizin, annelerimizin elleri son noktayı koymuş olmasın.
Gelenek bizlerle birlikte devam etsin, yok olmasın. Bu bayrağı taşıyalım...


8 yorum:

  1. Ayy, ellerinize sağlık. Ben üşeniyorum yapamıyorum bir türlü:(

    YanıtlaSil
    Yanıtlar
    1. Gözünüzde büyütüyorsunuzdur, ondan.
      İnanın zevkli bir uğraş.
      2 kavonoz domates sosu yapmak yarım saat sürüyor desem?

      Sil
  2. Ben de bir tek domates sosu yapabiliyorum. Aslında tuzlama falan öğrensem ne güzel olacak. Eski yöntemler hem lezzetli hem sağlıklı. Turşunu yapmış, reçelini yapmış, kurutmuş,tuzlamış, bir şekilde saklamayı başarmış hep insanoğlu,hayran olmamak elde değil.

    YanıtlaSil
    Yanıtlar
    1. Tuzlama nedir bilemedim. Ama domates sosunda uzmanlık derecesindesin:)
      İstesen hepsinden yaparsın bence.
      Tarhanayı çok sevdiğim için her yıl mutlaka yapıyorum. İlk denemem çok az yapmakla başladı. Baktım oluyor, devam...
      Gerçekten hayran olunası fikirlerle akla gelen ne varsa aylarca saklamayı başarmışlar.

      Sil
    2. Hamsi tuzlanır,kiraz tuzlanır, fasülye tuzlanır bizde. Fırında kurutması da var fasülyenin harika bir yemek oluyor. Tuzlamasından daha çok kavurma ve tava yapılıyor :)

      Sil
    3. Hamsi tuzlaması görmüştüm sahi. Fasulye turşusundan kavurma yapıldığını da biliyorum. Ama diğer söylediklerini ilk kez duydum:)

      Sil
  3. Bu geleneklerimiz yavaş yavaş yok oluyor gerçekten:( oysa doğal evde yapılanın yerini hiç bir şey tutmaz. Ben de şekerin zarar olduğunu bildiğim halde tadımlık çilek, kayısı ve vişne reçeli yaptım..derin dondurucuya barbunya ve bezelye attım..ben tarhanayı kendim hiç yapmadım..sağolsun annem 'getiririm' dedi:)erişteler halamdan, diğer kuru meyveler kayınvalidemden gelecek :) yalnız bu sene ilk kez denemeyi düşündüğüm pratik bir domates kurutma yöntemi var, internette gözüm takıldı, belki onu yaparım diye düşünüyorum.. Ellerine sağlık Zeugmacığım, yaptığın kışlık erzakları; tarhanayı ve reçelleri..sağlıkla ve afiyetle tüketin..Esenlikle..

    YanıtlaSil
    Yanıtlar
    1. Şekerden uzak duruşunu çok takdir ediyorum. Ben kendimi tutamıyorum. Bayramda bir sürü baklava yedim maalesef :( Benim reçellerim de birer küçük kavanoz oluyor. Bir kenarda dekor niyetine durmaları bile yeter. Acı biber turşusu olmazsa olmazım. Derin dondurucudaki bezelye pek doğal kalamıyor gibi geliyor bana. Bu yıl hiç koymadım. Ama barbunya ve bamya birebir aynı. Oh ne güzel, yaşasın akrabalar :) Hepsini iyi günlerde, afiyetle tüketin siz de. Domates kurutmak için havalar serin artık. Nasıl bir yöntemmiş merak ettim. Çay kaşığıyla çekirdekleri çıkarılıp ipe dizilen bir yöntem var, o mu acaba? Ben 1 kavanoz menemenlik yaptım. O da çok güzel oluyor ama her ne hikmetse zor bitiyor.
      İyi dileklerin için teşekkürler Esinciğim. Senin de ellerine sağlık.
      Sağlıkla, afiyetle tüketin tüm erzaklarınızı. Sevgiyle...

      Sil