''Çanakkale içinde Aynalı Çarşı
Ana ben gidiyom düşmana karsı
Ooof, gençliğim eyvah!'' ...
diye başlayan bu türküyü bilmeyen var mı sahi? ''Türkü'' sözcüğü tam olarak anlamını karşılamıyor sanki. Kim bilir belki anlamsız ve acımasız bir savaşta ölen on binlerce insanın dramıdır bu. Belki de bir ağıt...
İlk kez, Çanakkale Savaşları'na katılmış Kastamonu yöresinden bir asker tarafından söylendiği ortaya çıkan bu türkünün ''Ölmeden mezara koydular beni'' kısmı özellikle ne acı. İşte bu yüzden kentin adını duyan her kim varsa aklına ilk gelen ya Çanakkale Savaşı'dır ya da Aynalı Çarşı.
1889 yılında yani II. Abdülhamid Döneminde Çanakkale'nin ileri gelen Yahudi tüccarlarından İlya Halyo tarafından (Mısır Çarşısı'nın minyatürü olarak) inşa ettirilen Aynalı Çarşı'nın Evliya Çelebi'nin Seyahatnamesi'nde adı geçtiği, dolayısıyla bu tarihten çok önce yapıldığı, ''onarımının'' İlya Halyo tarafından gerçekleştirildiği iddiası olsa da doğruluğu henüz kanıtlanamamış.
Aynalı Çarşı savaş yıllarına kadar önemli bir alışveriş merkezi, tabiri caizse o dönemin AVM'si imiş. Mart 1915'te İngiliz Queen Elizabeth gemisinden atılan bombalardan birinin isabet etmesiyle hasar görünce küçük onarımlardan geçirilip İngilizler tarafından 1918-1921 yılları arasında at ahırı olarak kullanılmış. İsminin ''Aynalı Çarşı'' olma nedeninin bu atlar için değişik malzemeler ve süs eşyaları imal eden dükkânlarda "ayna" denen "at gözlükleri" satılmasından kaynaklı olduğu söyleniyor. Bir de, çarşı iznine çıkan askerlerin cep aynası satın almaları ile bağlantılı olduğu.