TABYA NEDİR?
Bir bölgenin savunması için inşa edilen askeri yapılardır. Silahlarla donatılan tabyalar, bölgesel savunmalarını 11. yüzyıldan Birinci Dünya Savaşı sonrasına kadar etkili ve yaygın bir şekilde kullanılmıştır.
Tabya kelimesi Arapça tab' iye kökünden gelir ve donatmak, yığmak, ordu yıkmak anlamlarını taşımaktadır.
Tabyalar bir bölgenin, şehrin veya stratejik bir yolun güvenliğini sağlamak, düşmanın bölgeye girmesini engellemek için yüksek noktalara, hakim tepelere, yamaçlara inşa edilmiştir. Mimarisinde estetikten cok islevsellik on plandadır. Sağlam, güvenli yapilar olan tabyaların üzerleri toprak ve çim örtüsü ile kapatılarak gizlenmiş olup bulundukları yerin coğrafi özelliklerini taşımaktadırlar. Geometrik şekillerine göre yıldız tabya, toprak tabya, hilal tabya, yay tabya şeklinde ayrılırlar.
Askeri savunmada rahat kullanıma uygun, mimari tasarımları estetik yerine güvenlik ve askeri işlev üzerine planlanmış yapılar olarak çok iyi ustaların elinden çıktıkları kolaylıkla anlaşılmaktadır.
Birbirine benzeyen simetrik taş yapılar içinde farklı sayılarda odacıklar bulunmaktadır. Odalar ve sığınak olarak kullanılan bonetler, tabyaların içinde rahat dolaşıma olanak sağlayan geçiş ve dehlizler vardır. Isınma ve havalandırma için de bacalar ve kanallar kullanılmıştır.
Bonetler arasında bulunan açık top mevzileri, askerlerin siperlerinin etrafını çeviren hendekler, cephanelikler, eğitim ve toplanma alanları, bölük, tabur, alay binaları, subaylar için yatakhaneler, sağlık müdahaleleri için alanlar başta olmak üzere farklı işlevleri sahip çok sayıda odacık yer almaktadır.
Taş, kargir, beton veya demirli betondan inşa edilmiş bu yapılar, toprak ve ahşap dayanıklı dış duvarları ile kendi içinde kurduğu bütünlük sayesinde askeri saldırılara uzun süre dış yardım almadan dayanabilecek bir organizasyona sahiptir.
Rakamlara bakar mısınız? 😥
Anadolu Hamidiye Tabyası, Birinci Dünya Savaşı yıllarında Türk ve Alman birlikleri tarafından ortaklaşa kumanda edilmiştir. Tabyaların içinde sığınak olarak kullanılan Bonet ismi verilen odacıklar bulunur. 10 adet Bonet yapısından ibaret olan Anadolu Hamidiye Tabyası'nda 7 tane 9,4 pus'luk, 24 cm'lik top ve 2 tane 14 pus'luk, 35 cm'lik top kullanılmıştır. Atış mevzileri 16.900 metre olan toplar Anadolu Hamidiye'den atıldığında boğazdan geçişi imkânsızlaştırıyordu.
DEKOVİLDE KOŞAN TOPÇULAR
Tabyaların yan kapıları arasında top atışı yapılacak mevzileri ulaşan dekovil ray hatları döşelidir. Raylar cephanenin taşınmasında kolluk sağlamaktadır.
Topçular yan kapılardan atışı yapmak üzere dekovil rayları kullanarak hızla topa ulaşabilir. Farklı çap ve modellerde olan toplar l. Dünya Savaşı'nda Çanakkale Cephesi savunmasında oldukça önemlidir. Kundağı motorlu ve çekili topçu alayları şeklinde ikiye ayrılır. Bu isimlendirmeler alayın kullandığı top çeşidine göre yapılır.
Bir topçu alayında;
3 kundağı motorlu veya çekicili topçu taburu, 1 çok namlulu roket taburu, 1 hedef tespit bataryası, 1 kimyasal savunma müfrezesi, 1 lojistik destek bölüğü, 1 bakım onarım bölüğü, 1 sıhhiye müfrezesi bulunur.
İnsanlar tarih boyunca kendilerini savunabilecekleri alanlara yerleşmiş ve yaşadıkları yerlerin çevresini, tarihte farklı isimlerle tarif edilse de işlevleri aynı olan, koruyucu yapılar ile çevirmeye çalışmıştır. Genellikle şehre saldırının engellenmesine uygun olarak fiziki coğrafyanın şekline göre dairesel, yarım ay, yay ve "u" şeklinde planlara sahiptir. Asya ülkelerinde kale-kentler, Kuzey Afrika, Asya ülkelerinin bir bölümü, Orta Asya Türk devletlerinde ve başka birçok yerleşim yerinde bölge halkının da savaş zamanlarında sığınmasına elverişli rıbat adı verilen yapılar kullanılmıştır. Avrupa ülkelerinde özellikle denize kıyısı olan kentlerde villes perche (tünek şehirler) benzer işlemlerle inşa edilmiştir.
Kaynak: Anadolu Hamidiye Tabyası
Hiç yorum yok:
Yorum Gönder